Botulinum Toksininin Kozmetik Amaçlı Kullanımı Nelerdir?

Clostridium botulinum A egzotoksini, yaygın adıyla botulinum toksini (BTX), yaşlanmanın cilt üzerindeki belirtileri ve özellikle yüzdeki dinamik kırışıklıklarla mücadelede son yıllarda oldukça popüler hale gelmiş bir tedavi yöntemidir. Güçlü bir nörotoksin olan bu madde, uygulama kolaylığı ve etkili sonuçları nedeniyle kozmetik dermatoloji alanında önemli bir yer edinmiştir. Uygulamanın etkileri genellikle birkaç gün içinde ortaya çıkmakta, işlem süresi kısa olmakta, komplikasyon oranı düşük seyretmekte ve yan etkiler genellikle hafif olmaktadır.

Dermatologlar arasında botulinum toksininin kullanımı giderek yaygınlaşmakla birlikte, uygulama protokolleri hâlâ bazı tartışmalara konu olmaktadır. Örneğin, toksinin hangi solüsyonla ve ne oranda dilüe edilmesi gerektiği, enjeksiyon başına kullanılacak birim miktar ve dilüsyon sonrası etkinliğini ne kadar süre koruyabileceği konularında henüz tam bir fikir birliği oluşmamıştır. Bu bölümde, botulinum toksini uygulamalarında deneyimli yazarın sık kullandığı yöntemler açıklanmıştır. Bu tedaviye yeni başlayan klinisyenlerin, deneyimli uzmanların başarıyla uyguladıkları teknikleri başlangıçta benimsemeleri önerilmektedir.

Etki Mekanizması

BTX, asetilkolin (Ach) salınımı için gerekli proteinleri bağlayarak çizgili kaslarda kimyasal denervasyona neden olur. Bağlandığı proteinler kullanılan serotipe göre farklılık gösterir. Enjekte edilen kaslarda geçici paralizi oluşturarak, bu etki yaklaşık 3-5 ay sürebilir. BTX'in bilinen yedi farklı serotipi (A-G) bulunur. Bunlardan tip A, en güçlü olanıdır ve Amerika’da tıbbi kullanıma giren ilk serotiptir.

Botox (Allergan Inc.) ve Dysport (Ipsen Products), serotip A’dan elde edilir ve SNARE kompleksinin bir bileşeni olan SNAP-25 proteinini parçalayan ajanlardır. Ach taşıyan veziküller, SNARE kompleksi (synaptobrevin, SNAP-25, syntaxin) aracılığıyla sinaptik membranla birleşip asetilkolini nöromüsküler kavşağa bırakırlar. BTX bu döngüyü bozarak asetilkolin salınımını durdurur.

BTX-B, Amerika’da Myobloc adıyla pazarlanmaktadır ve synaptobrevin proteinini hedef alarak benzer şekilde Ach salınımını engeller.

Klinik Endikasyonlar

1970'li yıllarda Dr. Alan Scott, BTX-A’yı ilk kez maymunlarda strabismus (şaşılık) tedavisinde kullanmış ve 1977’de ilk insan çalışmasını yayımlamıştır. Sonrasında oftalmologlar bu toksini nistagmus, blefarospazm gibi durumlarda kullanmaya başlamışlardır.

BTX'in kozmetik amaçlı ilk kullanımı 1990’da bildirilmiştir. O zamandan beri, BTX kırışıklık tedavisinde Amerika’da en sık uygulanan ikinci kozmetik işlem haline gelmiştir (birincisi kimyasal peelingdir). 1999 yılında Botox uygulamaları %216 oranında artmıştır. FDA, o dönemlerde BTX’in kozmetik amaçlı kullanımına onay vermemiş olsa da, uygulama yaygın olarak devam etmiştir.

Günümüzde kozmetik amaçlı botulinum toksini kullanım endikasyonları şunlardır:

  • Dinamik kırışıklıkların (mimik kaslarının neden olduğu) tedavisi

  • Aşırı terleme (hiperhidrozis)

  • Platisma kası ile ilişkili boyun çizgileri (hindi boynu görünümü)

  • Alt yüz bölgesinde sarkma ve yaşlanma belirtilerinin azaltılması

  • BTX uygulanan bazı hastalarda migren ataklarının azalması

Bu etkiler doğrultusunda botulinum toksininin kullanım alanlarının gelecekte daha da genişlemesi beklenmektedir.

Dysport

Dysport, 500 ünite BTX-A içeren flakonlar halinde sunulmaktadır. Amerika'da onaylı değildir. Botox’a kıyasla farklı protein yapısına sahip olup, kabaca 1 ünite Botox ≈ 3-4 ünite Dysport eşdeğerliğindedir. Ayrıca, Dysport içeriğindeki laktoz bazı bireylerde alerjik reaksiyonlara (sabitleşmiş ilaç döküntüsü) yol açabilir.

Dilüsyon ve Saklama

Hekimler arasında, BTX'in hangi miktarda serum fizyolojik ile dilüe edileceği ve dilüsyon sonrası ne kadar süre etkinliğini koruduğu konusunda fikir birliği yoktur. Yaygın kullanılan yöntem, 100 ünite BTX'e 2.5 mL %0.9’luk koruyucu içermeyen serum fizyolojik eklenmesidir. Bu, FDA’nın onayladığı dilüsyona da karşılık gelmektedir. Literatürde 1 mL ile 10 mL arasında değişen dilüsyonlar kullanılabilmektedir.

Dilüsyon işlemi sırasında dikkat edilmesi gereken noktalar:

  • Köpüklenmeyi ve kabarcık oluşumunu önlemek için salin yavaşça enjekte edilmelidir.

  • Şişe önceden sallanmamalı ve vakum etkisiyle hızlı salin girişi önlenmelidir.

  • Hazırlanan solüsyon 48 saat içinde kullanılması tavsiye edilir, ancak bazı uzmanlar buzdolabında dört haftaya kadar stabil kaldığını belirtmektedir.

  • Hazırlanmış BTX yeniden dondurulmamalı, çünkü buz kristalleri toksini denatüre eder.

Botox

Botox, 1981 yılında ilk kez kozmetik amaçla kullanılmıştır. FDA onayı olmasa da yaygın bir şekilde uygulanmaya devam edilmektedir. Üretimi sırasında Clostridium botulinum kültürleri fermente edilir, ardından otoliz yoluyla toksin serbestleştirilir. 900 kDa büyüklüğündeki bu toksin kompleksleri insan serum albümini ile stabilize edilir ve flakonlara kurutularak hazırlanır.

Botox, salin ile dilüe edildikten sonra zamanla etkinliğini kaybetmeye başlar. En iyi sonuçların dilüsyondan sonraki 48 saat içinde elde edildiği bildirilmektedir. Dondurulmuş Botox çözündükten sonra tekrar dondurulmamalıdır.

Myobloc

Myobloc (BTX-B), 2000 yılında FDA onayı almıştır. Kullanıma hazır, önceden hazırlanmış sıvı formda sunulur. Her flakon 2500, 5000 veya 10.000 ünite içerebilir. Myobloc, buzdolabı koşullarında 21 ay boyunca bozulmadan kalabilir ve bir kez açıldığında bile etkinliğini uzun süre sürdürebilir. Bu özellik, klinik kullanım açısından pratik avantajlar sağlar.