Egzama, tek bir hastalık değil; cilt bariyerindeki bozulma, inflamasyon, alerjik reaksiyon veya tahriş gibi farklı mekanizmalarla ortaya çıkabilen dermatit grubudur. Ankara’da egzama değerlendirmesinde amaç yalnızca kaşıntı ve kızarıklığı azaltmak değil; egzama tipini ve tetikleyicileri belirleyerek cilt bariyerini destekleyen, kişiye uygun bir tedavi planı oluşturmaktır.

Ankara Life Polikliniği’nde egzama şikâyetleri, Dermatolog Dr. Fatma Yıldız tarafından belirtilerin özellikleri, yerleşim bölgesi, olası tetikleyiciler, cilt yapısı ve daha önce kullanılan tedaviler birlikte değerlendirilerek ele alınır.

Egzama Nedir?

Egzama veya dermatit; ciltte kaşıntı, kuruluk ve inflamasyonla seyreden bir grup deri hastalığını tanımlar. Atopik dermatit, kontakt dermatit, numuler egzama ve dishidrotik egzama gibi farklı tipleri bulunur.

Her egzamanın nedeni aynı değildir. Bazı kişilerde cilt bariyerinin yapısal hassasiyeti ön plandayken, bazı kişilerde deterjan veya kimyasal teması, belirli bir maddeye karşı gelişen alerjik reaksiyon ya da çevresel faktörler önemli olabilir.

Bu nedenle “egzama kremi” şeklinde tek bir standart tedaviden söz etmek doğru değildir. Uygun tedavi, öncelikle hangi dermatit tipinin bulunduğunun anlaşılmasına bağlıdır.

Egzama Belirtileri Nelerdir?

Egzamanın görünümü kişiden kişiye, yaşa, cilt rengine, hastalığın süresine ve egzamanın tipine göre değişebilir.

Sık görülebilen belirtiler şunlardır:

Yoğun veya tekrarlayan kaşıntı
Cilt kuruluğu
Kızarıklık veya cilt renginde değişiklik
Pullanma
Çatlama
Hassasiyet ve yanma
Küçük kabarcıklar
Sulanma
Kabuklanma
Uzun süreli kaşıma sonucu cildin kalınlaşması

Kaşımak kısa süreli rahatlama hissi oluşturabilse de cilt bariyerini daha fazla bozabilir. Böylece kaşıntı-kaşıma döngüsü gelişebilir ve egzama daha zor kontrol edilir hâle gelebilir.

Sarı kabuklanma, irin, belirgin ağrı, sıcaklık artışı veya hızla yayılan kızarıklık gibi bulgular geliştiğinde ikincil enfeksiyon olasılığı açısından değerlendirme gerekebilir.

Egzama Neden Olur ve Neler Tetikleyebilir?

Egzamanın nedeni her kişide aynı değildir. Genetik yatkınlık, bağışıklık yanıtı, cilt bariyerinin özellikleri ve çevresel temaslar birlikte rol oynayabilir.

Egzamayı başlatabilen veya mevcut şikâyetleri artırabilen etkenler arasında şunlar bulunabilir:

Sık el yıkama ve uzun süreli su teması
Deterjan ve temizlik ürünleri
Sert sabunlar
Dezenfektanlar
Parfümlü kozmetik ve kişisel bakım ürünleri
Bazı metaller, koruyucular veya kokular gibi alerjenler
Soğuk ve kuru hava
Aşırı sıcak ve terleme
Sürtünme
İş ortamındaki kimyasal veya fiziksel temaslar
Stresin alevlenmeyi artırması

Bir ürünün “doğal”, “bitkisel” veya “hassas ciltler için” olarak tanımlanması, o ürünün egzamalı her cilt tarafından tolere edileceği anlamına gelmez. Özellikle kontakt dermatitte ürünün içeriği ve cildin neyle temas ettiği önemlidir.

Egzama Çeşitleri Nelerdir?

Egzama farklı klinik tabloların ortak adıdır. Tipin doğru belirlenmesi, hangi tetikleyicilerin araştırılacağını ve hangi tedavilerin değerlendirileceğini etkiler.

Egzama tipi	Tipik özellikler	Değerlendirmede öne çıkan nokta
Atopik dermatit	Kronik veya tekrarlayan kuruluk ve yoğun kaşıntı	Cilt bariyeri, yaş, yerleşim ve alevlenme faktörleri
İrritan kontakt dermatit	Tahriş edici maddelerle temas sonrası kuruluk, yanma ve çatlama	Su, sabun, deterjan, kimyasal ve mesleki temaslar
Alerjik kontakt dermatit	Belirli bir maddeye karşı gelişen kaşıntılı dermatit	Temas öyküsü ve gerekirse yama testi
Seboreik dermatit	Saçlı deri, kaş, burun kenarları ve yağlı bölgelerde pullanma	Yerleşim ve benzer hastalıklardan ayrım
Numuler egzama	Yuvarlak veya oval, kaşıntılı ve kuru plaklar	Mantar gibi benzer görünümlü hastalıklardan ayrım
Dishidrotik egzama	El ve/veya ayakta küçük, yoğun kaşıntılı kabarcıklar	Tekrarlayan ataklar ve olası tetikleyiciler

Atopik Dermatit

Atopik dermatit, tekrarlayan kaşıntı ve kurulukla seyreden inflamatuar bir deri hastalığıdır. Çocukluk döneminde başlayabileceği gibi erişkinlikte devam edebilir veya bazı kişilerde erişkin yaşta ortaya çıkabilir.

Atopik dermatitte cilt bariyerinin desteklenmesi, uygun nemlendirme ve alevlenmelerin kontrolü tedavi planının önemli parçalarıdır.

Atopik dermatitin özellikleri hakkında daha ayrıntılı bilgi için Atopik Dermatit Nedir? Neden Olur? başlıklı içeriği inceleyebilirsiniz.

İrritan ve Alerjik Kontakt Dermatit

Kontakt dermatit, ciltle temas eden bir maddenin tahriş veya alerjik reaksiyon oluşturması sonucunda gelişebilir.

İrritan kontakt dermatitte bağışıklık sistemi aracılı bir alerji olması gerekmez. Sık su teması, deterjan, sabun, dezenfektan, çözücü ve farklı kimyasallar cildin koruyucu bariyerini bozarak dermatite neden olabilir.

Alerjik kontakt dermatitte ise kişi belirli bir maddeye karşı duyarlanmıştır. Kozmetik içerikleri, parfümler, koruyucular, metaller veya mesleki maddeler olası nedenler arasında bulunabilir.

Bu iki tablonun tedavisi yalnızca krem kullanımından ibaret değildir. Temasa neden olan maddenin belirlenmesi ve mümkün olduğunca uzaklaştırılması da önem taşır.

Seboreik Dermatit

Seboreik dermatit özellikle saçlı deri, kaşlar, burun kenarları, kulak çevresi ve göğüs gibi yağ bezlerinin yoğun olduğu bölgelerde kızarıklık ve pullanma oluşturabilir.

Kepeklenme ile birlikte görülebilir ve dönem dönem alevlenebilir. Tedavisi atopik veya kontakt dermatitten farklı olabileceği için doğru tanı önemlidir.

Numuler Egzama

Numuler egzama, çoğunlukla yuvarlak veya oval, madeni para görünümünü andıran kaşıntılı plaklarla kendini gösterebilir. Cilt genellikle belirgin şekilde kurudur.

Yuvarlak lezyonlar mantar enfeksiyonları gibi başka deri hastalıklarıyla karışabileceğinden yalnızca görünüm üzerinden tedavi başlanmaması gerekir.

Dishidrotik Egzama

Dishidrotik egzama özellikle avuç içi, parmak kenarları, ayak tabanı veya ayak parmaklarında küçük, derin yerleşimli ve yoğun kaşıntılı kabarcıklarla ortaya çıkabilir.

Kabarcıklar geriledikten sonra kuruluk ve soyulma görülebilir. Tekrarlayan ataklarda tetikleyici faktörlerin araştırılması önemlidir.

El, Yüz ve Ayak Egzaması Neden Farklı Değerlendirilir?

“El egzaması” veya “yüz egzaması” tek başına hastalığın nedenini açıklamaz. Bunlar egzamanın görüldüğü bölgeyi tanımlar; altta atopik, irritan, alerjik veya başka bir dermatit tipi bulunabilir.

El egzaması özellikle sık su, deterjan, eldiven, dezenfektan veya mesleki kimyasallarla temas eden kişilerde görülebilir. Derin ve ağrılı çatlaklar günlük yaşamı ve işi zorlaştırabilir.

Yüz egzamasında kozmetik ürünler, saç ürünleri, parfümler ve ellere temas eden maddelerin yüze taşınması değerlendirilir. Göz çevresi gibi ince deri bölgelerinde tedavi seçimi ayrıca dikkat gerektirir.

Ayaktaki egzamalarda ise ayakkabı malzemeleri, terleme ve kontakt alerjilerin yanı sıra mantar enfeksiyonları gibi benzer görünümlü durumların ayrılması gerekebilir.

Çocuklarda ve Yetişkinlerde Egzama

Atopik dermatitin görünümü ve vücuttaki dağılımı yaşla değişebilir.

Bebek ve küçük çocuklarda yüz ve saçlı deri gibi alanlar etkilenebilirken, çocuk büyüdükçe dirsek ve diz kıvrımları, boyun, el bilekleri veya ayak bilekleri daha belirgin hâle gelebilir.

Yetişkinlerde eller, yüz, göz çevresi, boyun ve kıvrım bölgeleri tutulabilir. Çocukluk çağında gerileyen atopik dermatit yıllar sonra tekrar ortaya çıkabileceği gibi hastalık ilk kez erişkinlikte de başlayabilir.

Çocuklarda ilaç seçimi ve kullanım süresi yaşa göre ayrıca planlanmalıdır. Erişkinler için kullanılan her ürün veya tedavi çocuklarda aynı biçimde kullanılmaz.

Egzama Tanısı Nasıl Konur?

Egzama tanısı çoğu zaman dermatolojik muayene ve ayrıntılı öyküyle konur. Dermatolog yalnızca döküntünün görünümüne değil, başlangıç zamanına, kaşıntının özelliklerine, yerleşim bölgesine ve tekrarlama biçimine de bakar.

Muayenede şu bilgiler önem taşıyabilir:

Şikâyetin ne zaman başladığı
Daha önce benzer atak olup olmadığı
Kullanılan sabun, deterjan ve kozmetik ürünler
Mesleki temaslar
Eldiven, metal, boya veya kimyasal maruziyeti
Kullanılan ilaç ve kremler
Atopik hastalık öyküsü
Ailede benzer cilt problemleri
Uygulanan önceki tedavilere verilen yanıt

Görünüm mantar enfeksiyonu, sedef hastalığı veya başka bir deri hastalığını düşündürüyorsa gerekli durumlarda ek incelemeler planlanabilir.

Alerji ve Yama Testi Her Egzamada Gerekir mi?

Hayır. Her egzama hastasına rutin alerji testi yapılması gerekmez.

Belirli bir ürün veya maddeyle temas sonrasında tekrarlayan döküntü bulunması ve alerjik kontakt dermatitten şüphelenilmesi durumunda yama testi değerlendirilebilir. Yama testi, ciltte saatler veya günler içerisinde gelişen gecikmiş temas alerjilerini araştırır.

Hangi testin gerekli olduğuna klinik bulgular ve temas öyküsü üzerinden karar verilmelidir.

Egzama Tedavisi Nasıl Planlanır?

Egzama tedavisi; egzamanın tipine, şiddetine, yaşa, tutulan bölgeye, cilt yapısına, enfeksiyon varlığına ve daha önce kullanılan tedavilere göre planlanır.

Tedavinin temel hedefleri inflamasyonu kontrol altına almak, kaşıntıyı azaltmak, hasarlı cilt bariyerini desteklemek ve mümkün olduğunca yeni alevlenmeleri azaltmaktır.

Nemlendirici ve Bariyer Onarıcı Bakım

Egzamalı ciltte bariyer işlevi bozulduğu için su kaybı artabilir ve cilt çevresel irritanlara daha açık hâle gelebilir.

Uygun nemlendiricilerin düzenli kullanılması kuruluk ve çatlamanın azaltılmasına yardımcı olabilir. Parfüm, alkol veya başka tahriş edici içerikler bazı kişilerde sorun yaratabileceğinden ürün seçimi kişisel olarak değerlendirilmelidir.

Duş veya el yıkama sonrasında cildin uzun süre kuru bırakılmaması ve aşırı sıcak sudan kaçınılması da bariyer bakımının parçalarıdır.

Topikal Kortikosteroidler

Topikal kortikosteroidler, yani halk arasında kullanılan ifadeyle kortizonlu kremler veya merhemler, birçok inflamatuar egzama tipinde alevlenmenin kontrolünde kullanılabilir.

Ancak bu ilaçların gücü, uygulanacağı bölge ve kullanım süresi aynı değildir. Yüz, göz çevresi veya cilt kıvrımlarıyla el ve ayak gibi daha kalın deri bölgelerinde aynı preparatın aynı şekilde kullanılması uygun olmayabilir.

Doktor önerisi olmadan gereğinden uzun, güçlü veya yanlış bölgede kullanım yan etki riskini artırabilir. Buna karşılık uygun ürünün doğru süre ve miktarda kullanılması egzama tedavisinin yerleşik seçeneklerinden biridir.

Topikal Kalsinörin İnhibitörleri

Takrolimus veya pimekrolimus gibi topikal kalsinörin inhibitörleri, uygun hastalarda inflamasyonu kontrol etmek amacıyla değerlendirilebilen kortizon dışı reçeteli tedavilerdir.

Özellikle kortikosteroid kullanımının sınırlandırılmak istendiği bazı bölgelerde veya uzun dönem kontrol planında dermatolog tarafından tercih edilebilirler.

Hangi hastada ve hangi sıklıkta kullanılacağı kişisel değerlendirme gerektirir.

Antihistaminikler

Antihistaminikler egzamanın altında yatan cilt inflamasyonunu tedavi eden temel ilaçlar değildir ve her egzama kaşıntısında rutin olarak gerekli değildir.

Yoğun gece kaşıntısının uykuyu belirgin bozduğu seçilmiş durumlarda bazı sedatif antihistaminikler doktor değerlendirmesiyle kısa süreli destek amacıyla kullanılabilir. Kullanım kararı kişinin yaşı, diğer ilaçları ve sağlık durumuyla birlikte verilmelidir.

Fototerapi ve Sistemik Tedaviler

Yaygın, orta-ağır veya uygun topikal tedavilere yeterli yanıt vermeyen bazı egzama türlerinde tıbbi fototerapi değerlendirilebilir. Fototerapi kontrollü ışık dozlarının sağlık kuruluşunda uygulandığı tıbbi bir tedavidir; solaryumla aynı şey değildir.

Özellikle orta ve ağır atopik dermatitte, gerekli durumlarda bağışıklık sistemindeki belirli yolları hedefleyen biyolojik tedaviler veya diğer sistemik ilaçlar gündeme gelebilir.

Bu tedavilerin seçimi hastalığın şiddeti, yaş, eşlik eden hastalıklar, kullanılan diğer ilaçlar ve tedavinin risk-fayda dengesi değerlendirilerek dermatolog tarafından yapılır.

Egzama Bulaşıcı mıdır, Tamamen Geçer mi?

Egzamanın kendisi bulaşıcı değildir. Bir kişiden diğerine temasla egzama geçmez.

Ancak egzamalı ciltte gelişen bazı ikincil enfeksiyonlar ayrı bir durumdur ve gerektiğinde tedavi edilmeleri gerekir.

“Egzama tamamen geçer mi?” sorusunun cevabı ise egzamanın tipine göre değişir. Örneğin neden olan irritan veya alerjen ortadan kaldırıldığında bazı kontakt dermatitler belirgin biçimde düzelebilir.

Atopik dermatit gibi kronik ve alevlenmelerle seyreden tiplerde ise uzun süreli sakin dönemler oluşabilmesine rağmen hastalık yeniden alevlenebilir. Bu nedenle yalnızca mevcut döküntüyü geçirmek değil, tekrarları azaltabilecek bakım ve tetikleyici kontrolü de önemlidir.

Egzama Tedavisi Ne Kadar Sürer?

Egzama için herkes için geçerli sabit bir tedavi süresi yoktur.

Yeni gelişmiş sınırlı bir kontakt dermatitin kontrol süreci ile yıllardır tekrarlayan atopik dermatitin yönetimi aynı değildir. Tedavinin süresi; egzamanın tipi, şiddeti, tuttuğu bölge, tetikleyicinin ortadan kaldırılıp kaldırılamaması ve tedaviye verilen yanıta göre değişebilir.

Bazı tedaviler yalnızca alevlenme döneminde kısa süre kullanılırken, cilt bariyerini destekleyen bakım veya koruyucu tedavilerin daha uzun süre devam etmesi gerekebilir.

Egzama Alevlenmelerini Azaltmak İçin Nelere Dikkat Edilebilir?

Alevlenmeleri azaltmak için ilk adım kişisel tetikleyicileri mümkün olduğunca belirlemektir. Her hastada aynı yasak listesine ihtiyaç yoktur.

Genel olarak cildi gereksiz yere tahriş etmekten kaçınmak, çok sıcak suyla uzun duşları sınırlamak, cilde uygun temizleyici ve nemlendirici kullanmak ve sık temas edilen irritanlara karşı uygun korunma sağlamak yararlı olabilir.

El egzaması bulunan ve temizlik ürünleriyle çalışan kişilerde koruyucu önlemler özellikle önemlidir. Bununla birlikte uzun süre terleten veya cildi tahriş eden eldivenlerin kendisi de sorun oluşturabileceğinden korunma yöntemi kişiye ve yapılan işe göre seçilmelidir.

Stres bazı kişilerde egzamanın alevlenmesine eşlik edebilir; ancak egzama yalnızca “stresten oluşan” bir hastalık olarak değerlendirilmemelidir.

Hangi Durumlarda Dermatoloğa Başvurulmalıdır?

Tekrarlayan, günlük yaşamı veya uykuyu bozan, geniş alanlara yayılan ya da düzenli nemlendirmeye rağmen düzelmeyen döküntülerde dermatolojik değerlendirme uygun olur.

Ayrıca şu durumlarda muayene geciktirilmemelidir:

Şiddetli veya giderek artan kaşıntı
Ağrılı ve derin çatlaklar
Sarı kabuk, irin veya kötü kokulu akıntı
Hızla yayılan kızarıklık veya şişlik
Ateşle birlikte gelişen cilt bulguları
Ağrılı veya yaygın su dolu kabarcıklar
Göz ve göz çevresini etkileyen belirgin şikâyetler
Kullanılan tedaviye rağmen kötüleşme
Mantar, sedef veya başka bir hastalıkla ayrımın yapılamaması
İş veya günlük yaşamda belirli bir maddeyle temas sonrası sürekli tekrarlama

Özellikle tanısı net olmayan uzun süreli döküntülerde kendi kendine kortizonlu krem veya farklı ilaçları tekrarlamak yerine önce dermatolojik değerlendirme yapılması daha uygun olur.

Ankara Life Polikliniği’nde Egzama Değerlendirmesi

Ankara Life Polikliniği, 2004 yılında Dermatolog Dr. Fatma Yıldız tarafından Ankara Kızılay’da kurulmuştur.

Egzama şikâyetlerinde değerlendirme yalnızca görünen kızarıklığa göre yapılmaz. Egzamanın tipi, belirtilerin süresi ve dağılımı, kaşıntının şiddeti, olası temaslar, cilt bariyerinin durumu ve önceki tedaviler birlikte ele alınır.

Amaç, uygun hastada belirtileri kontrol altına alırken tetikleyicilerin azaltılmasını ve cilt bariyerinin desteklenmesini içeren kişiselleştirilmiş bir dermatolojik plan oluşturmaktır.

Dermatoloji kapsamındaki diğer değerlendirmeler için Ankara dermatoloji sayfasını, poliklinik hakkında bilgi için Ankara Life Polikliniği hakkında sayfasını inceleyebilirsiniz.

Egzama İçin Dermatoloji Randevusu Al

Sık Sorulan Sorular

Egzama için alerji testi her zaman gerekir mi?

Hayır. Alerji testi bütün egzama tiplerinde rutin olarak gerekli değildir. Özellikle belirli bir maddeyle temastan sonra tekrarlayan dermatit bulunuyorsa alerjik kontakt dermatit açısından yama testi değerlendirilebilir.

Egzama mantar hastalığıyla karışabilir mi?

Evet. Özellikle yuvarlak, pullu veya sınırlı bazı döküntüler mantar enfeksiyonlarını taklit edebilir. Mantar tedavisi ile egzama tedavisi farklı olduğu için tanının net olmadığı durumlarda dermatolojik muayene önemlidir.

Aktif egzama varken kozmetik cilt bakımı yapılabilir mi?

Aktif kızarıklık, çatlama, sulanma veya belirgin hassasiyet bulunan ciltte öncelik mevcut dermatitin kontrol altına alınmasıdır. Peeling, lazer veya tahriş oluşturabilecek kozmetik uygulamaların uygunluğu egzamanın durumu değerlendirildikten sonra belirlenmelidir.