Alerjik cilt hastalıkları aynı mekanizmayla oluşmaz; kaşıntı, kızarıklık, döküntü veya şişlik atopik dermatit, kontakt dermatit, ürtiker ya da başka reaksiyonlarla ilişkili olabilir. Hangi testin ve tedavinin uygun olduğu döküntünün görünümü, ortaya çıkış süresi, temas öyküsü ve eşlik eden belirtiler değerlendirilerek belirlenir.

Ankara Life Polikliniği’nde alerji düşündüren cilt şikâyetleri Dermatolog Dr. Fatma Yıldız tarafından; belirtilerin özellikleri, ne zaman başladığı, kullanılan ürünler ve ilaçlar, olası temaslar ve daha önce uygulanan tedaviler birlikte değerlendirilerek ele alınır.

Alerjik Cilt Hastalıkları Nedir?

“Alerjik cilt hastalıkları” günlük kullanımda kaşıntı, kızarıklık, döküntü veya şişlikle seyreden çeşitli hastalıkları kapsayan bir ifade olarak kullanılır.

Ancak bu gruptaki her hastalık gerçek anlamda bir alerjiden kaynaklanmaz.

Alerjik kontakt dermatitte belirli bir maddeye karşı bağışıklık sistemi aracılı reaksiyon bulunurken, irritan kontakt dermatitte doğrudan tahriş ön plandadır. Atopik dermatitte cilt bariyeri ve inflamasyon önemlidir. Ürtiker ise bazı durumlarda alerjiyle ilişkili olabilse de özellikle kronik spontan ürtikerde belirli bir dış alerjen bulunmayabilir.

Bu nedenle yalnızca “cilt alerjisi” tanımıyla tedavi başlanması yerine reaksiyonun hangi hastalıkla ilişkili olduğunun belirlenmesi gerekir.

Cilt Alerjisi Belirtileri Nelerdir?

Alerjik veya alerjiyle karıştırılabilen cilt reaksiyonları birbirinden farklı görünebilir.

Sık karşılaşılan belirtiler arasında:

Kaşıntı
Kızarıklık veya cilt renginde değişiklik
Kuru ve pullu cilt
Küçük kabarcıklar
Sulanma veya kabuklanma
Ciltte çatlama
Ani gelişen kabarıklıklar
Dudak veya göz kapağında şişme
Yanma ve batma hissi
Belirli bir ürünün temas ettiği bölgede tekrarlayan döküntü

bulunabilir.

Döküntünün görünümü kadar ne zaman başladığı ve ne kadar sürdüğü de tanıda önemlidir.

Örneğin temas alerjisinde döküntünün ortaya çıkması saatler veya günler sürebilir. Ürtiker plakları ise aniden gelişip birkaç saat içinde kaybolabilir ve başka bir bölgede yeniden ortaya çıkabilir.

Her Cilt Alerjisi Gerçekten Alerji midir?

Hayır. Ciltteki her kızarıklık, kaşıntı veya döküntü gerçek bir alerjik reaksiyon değildir.

Farklı hastalıkların temel özellikleri şöyle özetlenebilir:

Durum	Alerjik mekanizma	Öne çıkan özellik
Atopik dermatit	Tek başına alerjiyle açıklanmaz	Kronik kaşıntı, kuruluk ve cilt bariyeri bozukluğu
Alerjik kontakt dermatit	Evet	Belirli bir temas maddesine gecikmiş reaksiyon
İrritan kontakt dermatit	Hayır	Sabun, deterjan veya kimyasalın doğrudan tahrişi
Akut ürtiker	Bazen	Aniden gelişen ve yer değiştirebilen kabarıklıklar
Kronik spontan ürtiker	Çoğu zaman belirli dış alerjen gösterilemez	Altı hafta veya daha uzun tekrarlayan kurdeşen
İlaç reaksiyonları	Her zaman değil	Hafif döküntüden ciddi sistemik reaksiyonlara kadar değişebilir

Bu ayrım, gereksiz alerji testlerinden ve uygun olmayan tedavilerden kaçınmak açısından önemlidir.

Alerjiyle İlişkili veya Karıştırılabilen Cilt Hastalıkları

Atopik Dermatit

Atopik dermatit, kaşıntı ve kurulukla seyreden kronik inflamatuar bir deri hastalığıdır.

Cilt bariyerinin zayıflaması sonucunda cilt çevresel irritanlara karşı daha hassas hâle gelebilir. Genetik yatkınlık, bağışıklık sistemi ve çevresel faktörler birlikte rol oynar.

Bazı atopik dermatit hastalarında astım, alerjik rinit veya gerçek gıda alerjisi gibi başka atopik hastalıklar da bulunabilir. Ancak atopik dermatitin varlığı tek başına belirli bir gıda veya çevresel maddeye alerji olduğu anlamına gelmez.

Ayrıntılı bilgi için Atopik Dermatit Nedir? Neden Olur? başlıklı içeriği inceleyebilirsiniz.

Alerjik Kontakt Dermatit

Alerjik kontakt dermatit, cildin daha önce duyarlı hâle geldiği bir maddeyle yeniden temas etmesi sonucunda oluşan gecikmiş tip bağışıklık reaksiyonudur.

Sık karşılaşılan temas alerjenleri arasında:

Nikel
Parfüm ve koku bileşenleri
Kozmetik koruyucuları
Saç boyası içerikleri
Bazı kauçuk bileşenleri
Yapıştırıcı ve reçine içerikleri
Bazı topikal ilaçlar

yer alabilir.

Döküntü genellikle alerjenin temas ettiği bölgede belirginleşir ancak bazı durumlarda daha geniş alanlara yayılabilir.

Alerjik kontakt dermatitte asıl hedef yalnızca döküntüyü baskılamak değil, sorumlu temas maddesini mümkün olduğunca belirleyip teması azaltmaktır.

İrritan Kontakt Dermatit

İrritan kontakt dermatit gerçek bir alerji değildir.

Sabun, deterjan, dezenfektan, çözücü, temizlik kimyasalları veya sık su teması cilt bariyerine doğrudan zarar vererek tahrişe neden olabilir.

Özellikle ellerde:

Kuruluk
Kızarıklık
Yanma
Çatlama
Pullanma

görülebilir.

Bir kişinin aynı anda hem irritan hem de alerjik kontakt dermatiti bulunması da mümkündür. Bu nedenle yalnızca belirtilere bakarak iki tabloyu ayırmak her zaman kolay değildir.

Ürtiker ve Anjiyoödem

Ürtiker veya kurdeşen, ciltte aniden ortaya çıkan ve genellikle yoğun kaşınan kabarıklıklarla seyreden bir reaksiyondur.

Tipik bir ürtiker plağı çoğunlukla 24 saatten kısa sürede kaybolur ve farklı bir bölgede yeni plak gelişebilir.

Akut ürtiker bazı gıda, ilaç, enfeksiyon veya başka tetikleyicilerle ilişkili olabilir. Altı haftadan uzun süren kronik ürtikerde ise belirli bir dış alerjen çoğu zaman gösterilemez.

Anjiyoödem daha derin dokulardaki şişliği ifade eder. Dudaklar ve göz kapakları sık etkilenebilir.

Dil veya boğaz şişmesi, nefes alma ya da yutma güçlüğü gelişmesi durumunda rutin dermatoloji randevusu beklenmemeli ve acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır.

İlaçlara Bağlı Cilt Reaksiyonları

İlaç kullanımı sırasında gelişen her döküntü gerçek bir ilaç alerjisi değildir.

İlaç reaksiyonları:

Hafif kızarıklık ve döküntü
Ürtiker
Yüz veya dudak şişmesi
Yaygın kaşıntı

gibi belirtilerle ortaya çıkabileceği gibi daha nadiren ciddi tablolar da oluşturabilir.

Yeni bir ilaç başladıktan sonra döküntü geliştiğinde ilacın adı, başlama tarihi ve döküntünün ne zaman ortaya çıktığı değerlendirme açısından önemlidir.

Reçeteli bir ilaçtan şüpheleniliyorsa ilacı kendi kararıyla değiştirip bırakmak yerine reçete eden hekimle iletişim kurulmalıdır.

Nefes darlığı, boğaz şişmesi, baygınlık hissi, yaygın kabarcıklar, deri soyulması veya ağız ve gözlerde yaralar gibi belirtiler varsa acil tıbbi değerlendirme gerekir.

Besinlerle İlişkili Cilt Reaksiyonları

Gerçek gıda alerjisinde ürtiker, kaşıntı ve anjiyoödem gibi cilt belirtileri görülebilir. Bazı reaksiyonlarda solunum veya sindirim sistemi bulguları da eşlik edebilir.

Ancak yalnızca kronik egzama veya uzun süren kaşıntı bulunması, belirli bir gıda alerjisi bulunduğunu göstermez.

Gıda alerjisinden şüphelenilmesi için belirtilerin belirli bir gıdanın tüketimiyle tekrarlanabilir ve klinik olarak anlamlı bir ilişkisi olması önemlidir.

Gereksiz şekilde çok sayıda gıdayı diyetten çıkarmak yerine, gerçekten şüpheli ilişkinin tıbbi değerlendirmeyle araştırılması daha uygun olur.

Kozmetik, Parfüm, Deterjan, Nikel ve Lateks Ciltte Reaksiyon Oluşturabilir mi?

Evet. Günlük yaşamda kullanılan çok sayıda ürün ciltte irritan veya alerjik reaksiyon oluşturabilir.

Kozmetiklerde:

Parfüm bileşenleri
Koruyucular
Saç boyaları
Oje ve tırnak ürünleri
Güneş koruyuculardaki bazı içerikler
Topikal ilaçlar

kontakt dermatite neden olabilen maddeler arasında yer alabilir.

Nikel özellikle takılar, saatler, düğmeler, fermuarlar ve çeşitli metal eşyalarda bulunabilir ve alerjik kontakt dermatitin sık nedenlerinden biridir.

Deterjan ve sert temizleyiciler ise çoğu zaman alerjiden çok cilt bariyerini tahriş ederek irritan dermatite neden olur.

Lateks de farklı mekanizmalarla reaksiyon oluşturabilir. Bazı kişilerde temas dermatiti gelişirken bazı kişilerde daha hızlı alerjik reaksiyonlar görülebilir.

Alerjik Cilt Hastalıklarının Tanısı Nasıl Konur?

Tanının temelini ayrıntılı hasta öyküsü ve dermatolojik muayene oluşturur.

Değerlendirmede:

Döküntünün ilk ne zaman başladığı
Ne kadar süre kaldığı
Aynı bölgelerde tekrar edip etmediği
Kullanılan kozmetik ve kişisel bakım ürünleri
Sabun ve deterjanlar
İş ortamındaki maddeler
Takı ve metal teması
Eldiven kullanımı
Kullanılan ilaçlar
Gıdalarla belirgin zaman ilişkisi
Ev veya iş ortamındaki değişiklikler
Atopik dermatit, astım veya alerjik rinit öyküsü

sorgulanabilir.

Test yapılması gerekiyorsa hangi testin seçileceğine şüphelenilen reaksiyon mekanizmasına göre karar verilir.

Yama Testi (Patch Test) Ne Zaman Kullanılır?

Yama testi, alerjik kontakt dermatite neden olabilecek gecikmiş temas alerjilerini araştırmak için kullanılan yöntemdir.

Belirli alerjenler küçük bölmeler veya yamalar içerisinde genellikle sırt bölgesine uygulanır ve ciltte belirli süre tutulur. Gecikmiş reaksiyonlar değerlendirildiği için test tek bir kısa muayeneden oluşmaz; farklı zamanlarda okuma gerekebilir.

Yama testi özellikle:

Kozmetiklerle ilişkili tekrarlayan dermatit
Takı ve metal temasından sonra döküntü
El egzamasında temas alerjisi şüphesi
İş ortamıyla ilişkili dermatit
Parfüm veya kişisel bakım ürünü reaksiyonu

gibi durumlarda değerlendirilebilir.

Yama testi, prick testiyle aynı değildir.

Deri Prick Testi Ne İçin Yapılır?

Prick testi daha hızlı gelişen, IgE aracılı alerjik reaksiyonları araştırmaya yönelik cilt testidir.

Cilt üzerine çok küçük miktarda belirli alerjen uygulanır ve yüzeysel bir işlemle ciltle temas etmesi sağlanır. Reaksiyon kısa süre içerisinde değerlendirilir.

Prick testi bazı:

Gıda alerjileri
Polenler
Ev tozu akarları
Hayvan alerjenleri
Diğer solunumsal alerjenler

için klinik öyküyle uyumlu durumlarda kullanılabilir.

Pozitif test sonucu tek başına kişinin o maddeye klinik olarak alerjik olduğunu kanıtlamaz. Sonuçların kişinin gerçek reaksiyon öyküsüyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.

İntradermal Test Ne Zaman Değerlendirilir?

İntradermal testte küçük miktarda test maddesi cildin daha yüzeysel katmanına enjekte edilir.

Prick testine göre daha duyarlı olabileceği için belirli hızlı tip alerji şüphelerinde seçilmiş durumlarda kullanılabilir.

Her cilt döküntüsünde veya her gıda alerjisi şüphesinde rutin olarak yapılmaz.

Testin gerekip gerekmediği reaksiyonun türüne göre belirlenir ve bazı durumlarda alerji ve immünoloji değerlendirmesi gerekebilir.

Her Cilt Döküntüsünde Alerji Testi Gerekir mi?

Hayır. Her kaşıntı veya döküntüde alerji testi yapılması gerekmez.

Test ancak belirli bir klinik soruyu yanıtlıyorsa anlamlıdır.

Örneğin belirli bir kozmetik ürünün temas ettiği bölgede günler içinde gelişen egzama benzeri döküntüde yama testi uygun olabilirken, birkaç saat içinde kaybolup başka bölgede gelişen kronik ürtikerde aynı test sorunun cevabını vermeyebilir.

Benzer şekilde geniş gıda panellerinin yalnızca “bir şey alerji yapıyor olabilir” düşüncesiyle yapılması yanlış pozitif sonuçlara ve gereksiz diyet kısıtlamalarına yol açabilir.

Önce klinik tablo belirlenmeli, ardından gerekli test seçilmelidir.

Ürtiker ile Kontakt Dermatit Arasındaki Fark Nedir?

Ürtiker ve kontakt dermatit görünüm ve zamanlama açısından farklıdır.

Özellik	Ürtiker	Kontakt dermatit
Başlangıç	Genellikle daha hızlı	Temastan sonra saatler veya günler içinde gelişebilir
Tek lezyonun süresi	Çoğunlukla 24 saatten kısa	Günlerce devam edebilir
Görünüm	Kabarık ve yer değiştiren plaklar	Kızarık, kuru, pullu veya kabarcıklı dermatit
Temas bölgesiyle ilişki	Her zaman şart değildir	Çoğunlukla temas dağılımı önemlidir
Kaşıntı	Sık ve bazen yoğun	Sık görülür
Yama testi	Tipik ürtiker için standart test değildir	Alerjik kontakt dermatitte kullanılabilir

Bu ayrım hangi tanısal yaklaşımın ve tedavinin seçileceğini doğrudan etkiler.

Alerjik Cilt Hastalıkları Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi “alerji kremi” şeklinde tek bir standart yaklaşımdan oluşmaz.

Atopik dermatit, kontakt dermatit ve ürtikerin tedavileri birbirinden farklıdır. Tedavi planı hastalığın tipi, şiddeti, tutulan bölge, kişinin yaşı ve tetikleyiciye göre oluşturulur.

Tetikleyicinin Belirlenmesi ve Temasın Azaltılması

Alerjik kontakt dermatitte sorumlu maddenin belirlenmesi ve temastan mümkün olduğunca kaçınılması tedavinin temel parçalarındandır.

İrritan dermatitte de deterjan, yoğun su teması veya kimyasallar gibi bariyeri bozan etkenlerin azaltılması önemlidir.

Belirli bir ilaç veya gıdayla hızlı ve tekrarlayan reaksiyon şüphesi varsa yaklaşım klinik öyküye göre ayrıca planlanmalıdır.

Cilt Bariyerinin Desteklenmesi

Atopik dermatit ve birçok kontakt dermatit tablosunda cilt bariyeri bozulmuştur.

Cildin düzenli nemlendirilmesi, aşırı sıcak sudan kaçınılması ve sert temizleyicilerin sınırlandırılması kuruluk ve irritasyonun azaltılmasına yardımcı olabilir.

Nemlendirici seçimi kişinin cilt yapısı ve reaksiyon öyküsü dikkate alınarak yapılmalıdır. Parfümlü veya çok sayıda aktif içerik içeren ürünler hassas ciltlerde ek sorun oluşturabilir.

Topikal Tedaviler

Dermatit tablolarında inflamasyonu kontrol etmek amacıyla uygun hastalarda topikal kortikosteroidler değerlendirilebilir.

Kullanılacak kortikosteroidin gücü ve kullanım süresi yüz, el, gövde veya cilt kıvrımı gibi uygulama bölgesine göre değişir.

Atopik dermatitte bazı hastalarda takrolimus veya pimekrolimus gibi topikal kalsinörin inhibitörleri de değerlendirilebilir.

Bu ilaçlar aynı amaçla ve aynı şekilde kullanılmadığından kişisel tedavi planı dermatolojik değerlendirmeyle oluşturulmalıdır.

Antihistaminiklerin Yeri

Antihistaminikler özellikle ürtiker tedavisinde önemli bir yere sahiptir.

Histaminin etkisini azaltarak kaşıntı ve kabarıklıkların kontrolüne yardımcı olabilirler.

Buna karşılık antihistaminikler atopik dermatitin altında yatan cilt inflamasyonunu tedavi eden temel tedavi değildir.

Bu nedenle yalnızca “kaşıntı var” düşüncesiyle bütün alerjik veya inflamatuar deri hastalıklarında aynı antihistaminik yaklaşımı kullanılmaz.

Alerjik Cilt Hastalıkları Tekrarlar mı?

Bazı alerjik ve inflamatuar cilt hastalıkları tekrar edebilir.

Alerjik kontakt dermatitte sorumlu maddeyle yeniden temas edildiğinde döküntü tekrarlayabilir.

Atopik dermatit kronik ve alevlenmelerle seyreden bir hastalıktır. Dönem dönem tamamen sakinleşebilir, daha sonra yeniden alevlenebilir.

Kronik ürtiker de aktif ve daha sakin dönemler gösterebilir.

Tekrarlama durumunda sürekli yeni ürün veya ilaç denemek yerine tanının, olası temasların ve tedavi planının yeniden değerlendirilmesi daha uygun olur.

Alerjik Cilt Hastalıkları Bulaşıcı mıdır?

Atopik dermatit, alerjik kontakt dermatit, irritan kontakt dermatit ve ürtiker bulaşıcı değildir.

Temas etmek, aynı ortamda bulunmak veya ortak eşya kullanmak bu hastalıkların bir kişiden diğerine geçmesine neden olmaz.

Ancak mantar veya bazı enfeksiyonlar alerjik dermatitleri taklit edebildiği için tanısı kesin olmayan döküntülerde bulaşıcılık yalnızca görünüm üzerinden değerlendirilmemelidir.

Hangi Durumlarda Dermatoloğa Başvurulmalıdır?

Aşağıdaki durumlarda dermatolojik değerlendirme uygun olur:

Tekrarlayan kaşıntı ve döküntü
Belirli kozmetik veya kişisel bakım ürünlerinden sonra sürekli reaksiyon
El, yüz veya göz çevresinde kronik dermatit
Standart nemlendirmeye rağmen devam eden egzama
Altı haftayı aşan tekrarlayan ürtiker
Dudak veya göz kapağında tekrarlayan şişlik
Nedeni açıklanamayan yaygın kaşıntı
İş ortamında belirli bir ürünle temas sonrasında sürekli döküntü
Kullanılan tedavilere rağmen kötüleşme
Alerji testi gerekip gerekmediğinin net olmaması

Muayeneye gelirken kullanılan kozmetiklerin ve ilaçların isimlerini not etmek, reaksiyon geçiciyse fotoğrafını çekmek değerlendirmeyi kolaylaştırabilir.

Hangi Cilt Reaksiyonları Acil Değerlendirme Gerektirir?

Her alerjik cilt reaksiyonu acil değildir. Ancak bazı belirtiler daha ciddi bir reaksiyonun parçası olabilir.

Şu belirtilerde acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır:

Dil veya boğaz şişmesi
Nefes alma güçlüğü
Yutma güçlüğü
Hırıltılı solunum
Bayılma veya belirgin baygınlık hissi
Hızla ilerleyen yüz ve ağız şişliği
Bütün vücuda hızla yayılan ağır döküntü
Döküntüyle birlikte ateş ve ciddi genel durum bozukluğu
Ciltte yaygın kabarcık veya soyulma
Göz, ağız, dudak veya genital bölgede yara ve ciddi mukozal tutulum

Bu belirtiler özellikle yeni kullanılan bir ilaç veya gıdanın ardından gelişmişse rutin randevuyu beklemek uygun değildir.

Ankara Life Polikliniği’nde Alerjik Cilt Hastalıklarının Değerlendirilmesi

Ankara Life Polikliniği, 2004 yılında Dermatolog Dr. Fatma Yıldız tarafından Ankara Kızılay’da kurulmuştur.

Alerji düşündüren cilt şikâyetlerinde yalnızca mevcut döküntü değil; belirtilerin başlangıcı, süresi, dağılımı, kullanılan kozmetik ve temizlik ürünleri, ilaçlar, olası gıda ilişkileri, iş ortamı ve daha önce uygulanan tedaviler birlikte değerlendirilir.

Amaç öncelikle atopik dermatit, kontakt dermatit, ürtiker veya farklı bir dermatolojik tablonun söz konusu olup olmadığını ayırmaktır. Gerekli durumlarda klinik şüpheye uygun alerji veya dermatolojik testlerin planlanması değerlendirilebilir.

Tanı sonrasında tetikleyicilerden kaçınma, cilt bariyerini destekleyici bakım, topikal tedaviler, antihistaminikler veya hastalığa özgü diğer tedavi seçenekleri kişinin klinik durumuna göre planlanır.

Poliklinik hakkında bilgi için Ankara Life Polikliniği hakkında sayfasını inceleyebilirsiniz.

Alerjik Cilt Hastalıkları İçin Dermatoloji Randevusu Al

Sık Sorulan Sorular

Döküntü muayene gününden önce kaybolursa ne yapmalıyım?

Geçici ürtiker veya dönemsel cilt reaksiyonlarında döküntü muayene gününde görünmeyebilir. Atak sırasında farklı bölgelerden net fotoğraflar çekmek ve belirtilerin ne kadar sürdüğünü not etmek değerlendirmeye yardımcı olabilir.

Şüphelendiğim kozmetik ürünü muayeneye getirmem yararlı olur mu?

Evet. Özellikle kontakt dermatit şüphesinde kullanılan kozmetik, saç ürünü, krem veya kişisel bakım ürününün adı ve içerik listesi yararlı olabilir. Birden fazla üründen şüpheleniliyorsa yakın dönemde kullanılmaya başlanan ürünleri not etmek değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Alerji testi öncesinde antihistaminik ilaç bırakılmalı mı?

Bazı antihistaminikler prick veya intradermal test gibi hızlı tip alerji testlerinin sonucunu etkileyebilir. Ancak ilaçlar kişinin kendi kararıyla kesilmemelidir. Planlanan testin türüne göre hangi ilacın ne zaman düzenleneceği testi yapacak sağlık profesyoneli tarafından bildirilmelidir.

Yıllardır kullandığım bir ürüne sonradan alerji gelişebilir mi?

Evet. Alerjik kontakt dermatitte kişi daha önce sorunsuz kullandığı bir maddeye zaman içinde duyarlanabilir. Bu nedenle “bu ürünü yıllardır kullanıyorum” bilgisi temas alerjisini tek başına dışlamaz.