Rozase Ayırıcı Tanısında Demodikosis Nedir?

Rozase, genellikle orta yaş ve üzerindeki kadınlarda görülen, inflamatuar ataklarla seyreden kronik bir yüz dermatozudur. En sık alın, burun, yanaklar ve çene gibi yüz bölgelerini tutar. Hastalık, başlangıçta yüzde — bazen boyun ve göğüs bölgesinde de olabilen — sıcaklık hissiyle birlikte gelişen geçici eritem atakları (flushing) ile başlar. Zamanla kalıcı eritem ve telenjiektaziler oluşur. Eritemli-telenjiektatik tip bu şekilde devam ederken, papülopüstüler tipte tabloya eritemli papüller, püstüller ve nadiren nodüller eklenebilir.

Rozasenin patogenezi henüz tam olarak aydınlatılamamıştır. Genetik yatkınlık, endokrin faktörler, vazomotor dengesizlik ve kıl foliküllerinde bulunan Demodex spp. gibi çeşitli faktörlerin etkili olduğu düşünülmektedir.

Demodikosis

Demodikosis, Demodicidae ailesine ait Demodex cinsi akarların neden olduğu, genellikle yüz tutulumuyla seyreden kronik bir paraziter deri hastalığıdır. İlk olarak 1841 yılında Henle tarafından saptanmış, aynı yıl Simon tarafından pilosebase foliküllere yerleştiği gösterilmiştir. 1934 yılında Stokes ve Beerman, Demodex folliculorum ile rozase arasında bir ilişki olabileceğini öne sürmüştür.

Demodikosis, yalnızca Demodex akarlarının artışı değil, bu artışla ilişkili klinik bulguların da eşlik ettiği dermatozlara verilen addır. Yaşla birlikte görülme sıklığı artar; çocuklarda nadirdir, bu durum sebum üretiminin azlığına bağlanmaktadır. Akarların erişkin formu iğ şeklindedir, 250–400 µm boyundadır. Vücutları baş ve göğüs bölgesinden oluşan sefalotoraks, karın ve 4 çift bacak içerir. Yaşam döngüleri yaklaşık 15 gün olup, kıl folikülleri ve sebase bezlerde geçer.

İnsanda patojen olan iki türü vardır:

  • D. folliculorum: Pilosebase kanallarda genellikle gruplar halinde bulunur.

  • D. brevis: Sebase bezler ve Meibomian bezlerde tek başına yaşar.

Patogenez

D. folliculorum çoğunlukla saprofit olarak kalır ve yalnızca bazı bireylerde immünolojik ya da alerjik reaksiyonlara neden olur. İmmün sistemdeki zayıflık ya da artmış sebum üretimi gibi etkenlerle akar sayısı artar. Bu durum inflamasyonsuz “pitriyazis folikülorum” tablosunu doğurabilir. Artan akar sayısına bağlı olarak gelişen hiperkeratoz, folikül ve sebase kanalın tıkanmasına ve genişlemesine neden olur. Kanalın parçalanmasıyla parazit çevre dokulara yayılır ve inflamatuar yanıt başlar. Bu evrede eritemli papül, püstül ve bazen nodüller oluşabilir.

Sınıflama

Forton ve arkadaşları (2014), “rozase benzeri demodikosis”in papülopüstüler rozase ile aynı hastalık olduğunu öne sürmüş ve “inflamatuar/olmayan” ile “izole/diğer dermatozlarla ilişkili” alt sınıflamaları önermiştir.

Chen ve arkadaşları ise demodikosisi iki ana gruba ayırmıştır:

  1. Primer Demodikosis: Akne, rozase veya perioral dermatit gibi başka bir inflamatuar dermatoz olmadan, aktif lezyonlarda akar artışı saptanması ve yalnızca antiparaziter tedaviye yanıt alınması ile tanımlanır. Genellikle orta yaş ve üzerindedir. Yüzde asimetrik, düzensiz şekilli grup lezyonlar ve uydu lezyonlar görülür.

  2. Sekonder Demodikosis: Başka bir deri ya da sistemik hastalık zemininde gelişir. Özellikle immün yetmezlikli hastalarda (örneğin lösemi, HIV) ve immünosüpresif ilaç kullananlarda görülür. Perioral dermatit, seboreik dermatit, steroid rozasesi gibi dermatozlarla birliktelik gösterebilir. Primer tipe göre daha erken yaşta başlayabilir ve daha yaygın tutulum izlenir.

Klinik

Hastalık başta yüz olmak üzere, saçlı deri ve göğüs ön yüzde; nadiren kulak, sırt, meme ve genital bölgelerde görülebilir. Belirtiler arasında kaşıntı, yanma, hassasiyet, deride kuruluk ve kabalaşma yer alır.

Klinik bulgular:

  • Eritemli plaklar, papül ve püstüller

  • Nadiren nodülokistik lezyonlar

  • Pitriyazis folikülorum: Zımpara kağıdı hissi uyandıran skuamlı lezyonlar

  • Demodex blefariti: Kirpik diplerinde kepeklenme

  • Demodex kapitis: Parieto-temporal alopesi bölgesinde

  • Auriküler demodikosis: Kronik kulak kaşıntısı ve eksternal otit ile ilişkilidir

Ayırıcı Tanı

Rozase

Demodikosis, özellikle papülopüstüler rozaseyi taklit edebilir. Forton ve arkadaşları, papülopüstüler rozaseli hastaların %74’ünde standart yüzeyel deri biyopsisinde demodikosis pozitifliği göstermiştir. Ayrıca granülomatöz reaksiyon yapan Demodex enfestasyonu granülomatöz rozaseyle karışabilir. Demodex blefariti ise oküler rozaseyi taklit edebilir.

Ayırt edici özellikler:

  • Rozaseden farklı olarak genellikle yüzün tek tarafında veya asimetrik yerleşim gösterir.

  • Lezyonlar düzensiz şekillidir, uydu lezyonlar görülebilir.

  • Aynı anda inflamatuar (papül/püstül) ve inflamasyonsuz (pitriyazis folikülorum) lezyonlar birlikte olabilir.

Diğer Yüz Dermatozları

Demodikosis; seboreik dermatit, perioral dermatit, kontakt dermatit ve atopik dermatit ile birlikte görülebilir. Özellikle seboreik dermatit gibi baskın bir tablo, demodikosis tanısını zorlaştırabilir ve tedaviye direnç nedeni olabilir.