Rozase (Rosacea) Etiyopatogenezi Nedir?

Rozase, yüz bölgesini etkileyen, kronik inflamatuar bir deri hastalığıdır. Klinik olarak kızarıklık atakları, kalıcı eritem, papül, püstül ve telenjiektaziler ile karakterizedir. Genellikle yanaklar, burun, alın ve çenede simetrik dağılım gösterir. Hastalık sıklıkla 30–40’lı yaşlarda ortaya çıkar; kadınlarda daha sık görülmekle birlikte erkeklerde daha ağır seyreder.

1. Rozase Alt Tipleri

Rozase, dört ana klinik alt tipe ayrılır:

  1. Eritematotelenjiektatik rozase

  2. Papülopüstüler (inflamatuar) rozase

  3. Fimatöz rozase

  4. Oküler rozase

Alt tipler arasında geçişler olabilir ve klinik şiddet kişiden kişiye değişebilir.

Etiyoloji ve Patogenez

Rozasenin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, hastalığın gelişiminde çok sayıda faktör rol oynamaktadır. Bu faktörler dört ana başlık altında incelenebilir:

1. Predispozan Faktörler

a. Genetik Yatkınlık

  • Açık tenli bireylerde ve ailesel öyküsü olanlarda daha sık görülür.

  • Genetik çalışmalar; HLA-DRA, BRNL2, GSTM1, GSTT1 ve NOD2/CARD15 gibi genlerde polimorfizmlerle ilişki göstermiştir.

  • Bu genetik değişiklikler oksidatif stres artışı, immün disregülasyon ve inflamatuar yanıtlarla ilişkilidir.

b. Sistemik Hastalıklarla İlişki

  • Rozase; ülseratif kolit, Crohn hastalığı, çölyak, gibi inflamatuar barsak hastalıklarıyla ilişkilendirilmiştir.

  • Kardiyovasküler hastalıklar (hipertansiyon, dislipidemi, koroner arter hastalığı) rozase hastalarında daha sık görülür.

  • Tip 1 diyabet, insülin direnci ve metabolik sendrom ile de ilişkili bulunmuştur.

  • Rozase hastalarında migren, depresyon, Parkinson, demans gibi nörolojik ve nörodejeneratif hastalıklarda artış izlenmiştir. Bu durum, matriks metalloproteinaz (MMP) ekspresyonunun artması ile ilişkilidir.

2. Tetikleyici Faktörler

a. Ultraviyole (UV) Maruziyeti

  • Güneş gören alanlarda lezyonların artması ve UV'nin aktinik elastozis gibi histolojik değişikliklere yol açması rozase patogenezinde UV'nin etkili olduğunu göstermektedir.

  • UV, özellikle UVA ve UVB:

    • MMP-1, VEGF, FGF2 ekspresyonunu artırarak dermal yapıların bozulmasına ve vasküler proliferasyona neden olur.

    • Reaktif oksijen türleri (ROT) üretimini artırarak oksidatif stres yaratır.

    • Endoplazmik retikulum (ER) stresini tetikleyerek LL-37 gibi katelisidinlerin artışına yol açar.

    • TLR2 / MyD88 sinyal yolları aracılığıyla inflamasyonu uyarır.

3. Mikrobiyal Stimulasyon

a. Demodex Kolonizasyonu

  • Demodex folliculorum ve Demodex brevis akarları rozaseli bireylerde normalden daha yüksek yoğunlukta bulunur.

  • Bu parazitlerin kitin içeriği ve bakteriyel yükleri, TLR2 aktivasyonu ile inflamatuar yanıtı tetikler.

Devamında diğer mikrobiyal faktörler (örneğin Helicobacter pylori veya Staphylococcus epidermidis) de ele alınabilir.

Sonuç

Rozase, multifaktöriyel etiyolojiye sahip, kronik seyirli bir hastalıktır. Genetik yatkınlık, immün disregülasyon, çevresel tetikleyiciler (UV, mikrobiyal faktörler) ve komorbiditeler rozasenin gelişimi ve şiddeti üzerinde etkilidir. Patogenezde rol alan mekanizmaların anlaşılması, hedefe yönelik tedavi seçeneklerinin geliştirilmesi açısından önemlidir.